كارشناسان برنامه «برهان» با بررسی پیامدهای جنگ اقتصادی و تحولات زنجیره‌های تأمین جهانی، بر ضرورت شناسایی فرصت‌های منطقه‌ای، تقویت روابط تجاری با همسایگان و استفاده هوشمندانه از ظرفیت‌های اقتصادی و ژئوپلیتیكی ایران تأكید كردند.
به گزارش روابط عمومی رادیو معارف، دكتر حسن‌خانی با اشاره به تجربه درگیری‌های نظامی و تداوم فشارهای اقتصادی اظهار كرد: ارزیابی آینده كشور مستلزم شناخت دقیق شرایط موجود و بررسی ابزارهایی است كه ایران برای مقابله با فشارهای خارجی در اختیار دارد.
وی با بیان اینكه تحولات آینده تا حد زیادی به عملكرد و تصمیم‌های داخلی وابسته است، افزود: تغییر شیوه مواجهه طرف مقابل و استفاده بیشتر از ابزارهای اقتصادی، ضرورت تقویت توان داخلی و افزایش تاب‌آوری اقتصاد كشور را برجسته می‌كند.
این كارشناس با اشاره به تغییرات در مناسبات قدرت میان آمریكا، اروپا و چین، تصریح كرد: اقتصاد جهانی در حال عبور از مرحله‌ای است كه در آن، روابط تجاری عمدتاً بر مبنای منافع اقتصادی تعریف می‌شد و وابستگی‌های اقتصادی كمتر به‌عنوان ابزار فشار سیاسی مورد توجه قرار می‌گرفت.
وی با تأكید بر پیوند فزاینده اقتصاد و سیاست گفت: در شرایط جدید، وابستگی به منابع تأمین خارجی و مسیرهای تجاری محدود می‌تواند به عاملی برای اعمال فشار سیاسی تبدیل شود؛ ازاین‌رو، سیاست‌گذاری اقتصادی باید با درك دقیق این تحولات انجام گیرد.
حسن‌خانی همچنین بر ضرورت شناسایی ظرفیت‌های داخلی و ابزارهای اقتصادی كشور تأكید كرد و افزایش پایداری اقتصاد در برابر محدودیت‌های خارجی را از اولویت‌های مهم پیش‌رو دانست.
رزم‌آهنگ: الگوی سنتی اقتصاد نفتی نیازمند بازنگری است
دكتر رزم‌آهنگ در ادامه برنامه، با بررسی ساختار اقتصاد ایران و تأثیر تحریم‌ها بر آن، به الگوی اتكای كشور به صادرات نفت و واردات گسترده كالاها اشاره كرد.
وی توضیح داد: در الگوی سنتی اقتصاد ایران، درآمدهای حاصل از صادرات نفت و مواد خام امكان تأمین بخش قابل توجهی از نیازهای كشور از بازارهای خارجی را فراهم می‌كرد؛ اما وابستگی به شبكه‌های مالی و تجاری بین‌المللی، اقتصاد كشور را در برابر تحریم‌ها آسیب‌پذیر ساخت.
این كارشناس با اشاره به تغییر شرایط اقتصاد جهانی اظهار كرد: جهان امروز با شرایط سال‌های گذشته، از جمله دوره مذاكرات منتهی به برجام، تفاوت‌های اساسی دارد و نمی‌توان بدون توجه به تحولات جدید، بازگشت به الگوی پیشین روابط اقتصادی را مبنای برنامه‌ریزی قرار داد.
رزم‌آهنگ یكی از موانع بازگشت به شرایط گذشته را ساختار حقوقی تحریم‌ها در آمریكا دانست و توضیح داد كه بخشی از محدودیت‌ها در قالب قوانین تثبیت شده‌اند و اختیارات رئیس‌جمهور آمریكا برای تعلیق آن‌ها با اختیار لغو كامل تحریم‌ها یكسان نیست.
وی افزود: حتی در صورت دستیابی به توافق، باقی‌ماندن برخی محدودیت‌های حقوقی و نگرانی شركت‌های خارجی از بازگشت تحریم‌ها می‌تواند مانع شكل‌گیری روابط تجاری پایدار با ایران شود.
این كارشناس همچنین با اشاره به تحولات سال‌های اخیر، ایمن‌سازی زنجیره‌های تأمین را به یكی از اولویت‌های اقتصادهای بزرگ جهان دانست و تأكید كرد كه وابستگی اقتصادی در شرایط جدید می‌تواند به ابزاری برای اعمال فشار تبدیل شود.
حسن‌خانی: ایمن‌سازی زنجیره تأمین باید در اولویت سیاست‌گذاری قرار گیرد
حسن‌خانی با تأكید بر ضرورت انطباق سیاست‌های اقتصادی كشور با شرایط جدید جهان، ایمن‌سازی زنجیره‌های تأمین را یكی از مهم‌ترین اقدامات برای كاهش آسیب‌پذیری اقتصاد ایران عنوان كرد.
وی با اشاره به اهمیت تأمین پایدار كالاهای اساسی، دارو و نهاده‌های موردنیاز تولید، گفت: لازم است مسیرهای واردات و صادرات كشور متنوع‌تر شوند و روابط تجاری با كشورهای همسایه و شركای منطقه‌ای با نگاه بلندمدت مورد بازنگری قرار گیرد.
این كارشناس، پاكستان، كشورهای آسیای مركزی و روسیه را از ظرفیت‌های قابل بررسی برای گسترش همكاری‌های اقتصادی دانست و افزود: توسعه مبادلات با این كشورها می‌تواند زمینه استفاده متقابل از ظرفیت‌های تولیدی و تجاری را فراهم كند.
به گفته وی، ایران می‌تواند در كنار تأمین بخشی از نیازهای خود از این بازارها، صادرات كالاهای صنعتی و سایر محصولات دارای مزیت را نیز گسترش دهد.
حسن‌خانی همچنین بر ضرورت بازنگری در تمركز مسیرهای تأمین بر برخی واسطه‌های تجاری تأكید كرد و گفت: تنوع‌بخشی به مسیرهای تجارت خارجی می‌تواند از تمركز ریسك در یك مسیر یا یك شریك تجاری جلوگیری كند.
رزم‌آهنگ: ظرفیت‌های راهبردی تنگه هرمز باید با شناخت زنجیره‌های اقتصادی بررسی شود
دكتر رزم‌آهنگ در بخش دیگری از برنامه، با اشاره به جایگاه تنگه هرمز در تجارت جهانی انرژی و برخی مواد اولیه، بر اهمیت شناخت دقیق زنجیره‌های تأمین مرتبط با این گذرگاه راهبردی تأكید كرد.
وی با بیان اینكه اهمیت تنگه هرمز صرفاً به انتقال نفت محدود نمی‌شود، به نقش این مسیر در جابه‌جایی برخی فرآورده‌های نفتی و مواد موردنیاز صنایع و كشاورزی اشاره كرد.
این كارشناس، اوره و هلیوم را از جمله اقلامی دانست كه زنجیره تأمین جهانی آن‌ها می‌تواند از تحولات منطقه‌ای تأثیر بپذیرد و بر ضرورت بررسی آثار این وابستگی‌ها بر اقتصادهای مختلف تأكید كرد.
رزم‌آهنگ با اشاره به پیامدهای احتمالی اختلال در جریان تجارت از این مسیر اظهار كرد: شناخت پیوندهای میان انرژی، مواد اولیه و تولید صنعتی می‌تواند به سیاست‌گذاران در ارزیابی دقیق‌تر ظرفیت‌های اقتصادی و راهبردی كشور كمك كند.
وی همچنین بر اهمیت شناخت بازار فرآورده‌های نفتی و ظرفیت‌های مرتبط با تولید و تجارت آن‌ها تأكید كرد و گفت: سیاست‌گذاری در این حوزه باید مبتنی بر شناخت دقیق مناسبات بازار جهانی و آثار احتمالی تصمیم‌ها بر زنجیره‌های تأمین باشد.
تقویت تاب‌آوری اقتصادی؛ ضرورتی برای مواجهه با فشارهای خارجی
جمع‌بندی مباحث برنامه «برهان» بر این محور استوار بود كه مواجهه با تحولات اقتصادی و سیاسی جهان، نیازمند بازنگری در الگوهای سنتی تجارت خارجی و تقویت ظرفیت‌های داخلی است.
تنوع‌بخشی به منابع تأمین كالاهای اساسی، توسعه روابط تجاری منطقه‌ای، كاهش تمركز در مسیرهای واردات و صادرات، شناخت زنجیره‌های راهبردی تولید و توجه به تحولات نظم اقتصادی جهان، از جمله محورهایی بود كه كارشناسان برای افزایش تاب‌آوری اقتصاد كشور مطرح كردند.
به باور كارشناسان این برنامه، اتخاذ تصمیم‌های اقتصادی متناسب با شرایط جدید، مستلزم ارزیابی دقیق فرصت‌ها و محدودیت‌ها و پرهیز از اتكای صرف به الگوهای گذشته است؛ رویكردی كه می‌تواند به كاهش آسیب‌پذیری اقتصاد ایران در برابر شوك‌های خارجی كمك كند.
